နန္းမေတာ္ မယ္ႏု အုတ္ေက်ာင္း (မဟာေအာင္ေျမဘုံစံေက်ာင္းေတာ္ႀကီး)
……………………………………………
နန္းမေတာ္ မယ္ႏု အုတ္ေက်ာင္းကို ၁၈၂၂ ခုနွစ္တြင္ ဘႀကီးေတာ္မင္းတရားႀကီး၏ မိဖုရားေခါင္ႀကီးျဖစ္ေသာ မယ္ႏုက ေညာင္ကန္ဆရာေတာ္ ဦးပို အား တင္လွဴပူေဇာ္ခဲ့သည္။
ဆရာေတာ္ ဦးပုိ ပ်ံလြန္ေတာ္မူေသာအခါ ဆရာေတာ္ ဦးဗုဓ္ အား ထပ္မံလွဴဒါန္းခဲ့သည္။
၁၈၃၈ ခုႏွစ္တြင္ ျပင္းထန္ေသာ ငလ်င္ဒဏ္ေၾကာင့္ ပ်က္စီးခဲ့ရေသာ္လည္း နန္းမေတာ္ မယ္ႏု၏ သမီးျဖစ္ေသာ မင္းတုန္းမင္းႀကီး၏ မိဖုရားလည္းျဖစ္ေသာ ဆင္ျဖဴမရွင္ မိဖုရားက ျပန္လည္ျပင္ဆင္ခဲ့ပါသည္။
နန္းမေတာ္ မယ္နု ေဆာက္လုပ္ လွူဒါန္းခဲ့ေသာ မဟာေအာင္ေျပဘုံစံေက်ာင္းေခၚ မယ္နုအုတ္ေက်ာင္း သည္ ေဇတ၀န္ေဆာင္နွင့္ ျပသာဒ္ေဆာင္ပါ၀င္ေသာ သစ္သား ဘုန္းေတာ္ႀကီးေက်ာင္းႏွင့္ သ႑ာန္တူေအာင္ တည္ေဆာက္ထားၿပီး လက္ရာေျမာက္ေသာ ကုန္းေဘာင္ ေခတ္ေႏွာင္းပိုင္း ပန္းရံ ပန္းပု ပန္းတေမာ့ စေသာ ျမန္မာ့ ဗိသုကာ လက္ရာမ်ားျဖင့္ ထင္ ရွားလွသည္။
အင္းဝ သမိုင္း
………………………………
အင္း၀ၿမိဳ႕ေဟာင္းသည္ ေအဒီ 1364 မွ 1840 အထိ နွစ္ေပါင္း ( ၄၀၀ ) ခန္႔
၄ ႀကိမ္တုိင္တိုင္ မင္းေနျပည္ ျဖစ္ခဲ့ေသာ ၿမိဳ႕ေတာ္ေဟာင္း တစ္ခုျဖစ္သည္။
ၿဗိတိသ်ွတို႔ တိုက္ခိုက္ သိမ္းယူျခင္း မျပဳမီက ျမန္မာႏိုင္ငံကို ျပည္ပက Ava အင္း၀ ဟုသာ ေခၚေ၀ၚသုံးစြဲခဲ့ၾကသည္။
၁၃၆၄ ခုႏွစ္ ရွမ္းလူမ်ိဳးတုိ႔ တုိက္ခိုက္မႈေၾကာင့္ စစ္ကိုင္းေနျပည္ေတာ္ ပ်က္စီးသြားေသာအခါ သတိုးမင္းဖ်ား ( ၁၃၆၄ - ၁၃၆၈ ) က အင္း၀တြင္ မင္းေနျပည္ေတာ္ တည္ေထာင္ကာ ၿမိဳ႕ေတာ္ကုိ ရတနာပူရ ဟု သမုတ္ခဲ့သည္။
၁၅၂၇ ခုႏွစ္ ေရႊနန္းေၾကာ့ရွင္ ( ၁၅၀၂- ၁၅၂၇ ) ကို ရွမ္းသိုဟန္ဘြားက လုပ္ႀကံခဲ့သည္မွ စ၍ အင္း၀ကုိ ရွမ္းမင္းတုိ႔ အုပ္စိုးခဲ့ၾကသည္။
၁၅၅၅ တြင္ ဟံသာ၀တီ ဆင္ျဖဴမ်ားရွင္ ( ၁၅၅၁- ၈၁ ) က အင္း၀ကို တိုက္ခိုက္ ေအာင္ျမင္ၿပီး အင္း၀တြင္ ဘုရင္ခံထား အုပ္ခ်ဳပ္ေစခဲ့ျပန္သည္။
၁၅၉၃ တြင္ အင္း၀ဘုရင္ခံ မင္းရဲေက်ာ္စြာဟံသာ၀တီ သို႔ စုန္ရာတြင္ ၿမိဳ႔အျဖစ္မွ ရပ္စဲခဲ့သည္။
၁၅၉၉ တြင္ ဟံသာ၀တီ ဆင္ျဖဴမ်ားရွင္၏ သားေတာ္တစ္ပါးျဖစ္ေသာ ေညာင္ရမ္းမင္းသား ( ၁၅၉၉ - ၁၆၀၅ ) အင္း၀ေနျပည္ေတာ္ကုိ ျပန္လည္တည္ေထာင္ခဲ့သည္။ ၿမိဳ႕ေတာ္ေဟာင္းကို အေရွ႕ အေနာက္ႏွင့္ ေတာင္အရပ္တုိ႔သို႔ တုိးခ်ဲ႕ခဲ့သည္။ ရတနာပူရ အမည္ကို ဖ်က္ကာ ေရႊ၀ၿမိဳ႕ႀကီးဟု သမုတ္ခဲ့ျပန္သည္။
၁၇၅၂ ခုနွစ္တြင္ မြန္တို႔က အင္း၀ကို တိုက္ခိုက္ ေအာင္ျမင္သိမ္းပိုက္ျပန္သည္။
ကုန္းေဘာင္မင္းဆက္မွ တတိယမင္းဆက္ျဖစ္ေသာ ဆင္ျဖဴရွင္ ေျမဒူးမင္း ( ၁၇၆၃- ၁၇၇၆ ) က ၁၇၆၅ တြင္ ရတနာပူရ ( အင္း၀ ) မင္းေနျပည္ေတာ္အသစ္ကုိ တတိယအႀကိမ္ တည္ခဲ့ျပန္သည္။
ဘိုးေတာ္ဘုရား ( ၁၇၈၂- ၁၈၁၉ ) နန္းတက္ၿပီး ၁၇၈၃ တြင္ အမရပူရ ေနျပည္ေတာ္သစ္ကုိ တည္ေထာင္ခဲ့ရာ အင္း၀ေနျပည္ေတာ္ ပ်က္သုဥ္းခဲ့ရျပန္သည္။
ဘုိးေတာ္ဘုရားကို ဆက္ခံသူ ဘႀကီးေတာ္ ( ၁၈၁၉-၁၈၃၇ ) က ၁၈၂၁ ခုႏွစ္တြင္ အင္း၀သို႔ မင္းေနျပ ည္ေတာ္ ျပန္လည္ေျပာင္းေရႊ႕ခဲ့သည္။
သာယာ၀တီမင္း ( ၁၈၃၇- ၁၈၄၆ ) က ၁၈၄၀ ခုႏွစ္တြင္ အမရပူရ သို႔ ေနျပည္ေတာ္ ေျပာင္းေရႊ႕သည္မွ စ၍ အင္း၀ၿမိဳ႕ေဟာင္းသည္ အၿပီးတိုင္ ေနျပည္ေတာ္အျဖစ္မွ ရပ္စဲခဲ့သည္။
သတိုးမင္းဖ်ား၊ ေညာင္ရမ္းမင္းသား၊ ဆင္ျဖဴရွင္ေျမဒူးမင္း၊ ဘႀကီးေတာ္ မင္းတို႔သည္ အင္း၀ကုိ ျပန္လည္တည္ ေထာင္ေသာ ရွင္ဘုရင္မ်ား ျဖစ္ၾကသည္…
[အင္း၀ၿမိဳ႕ေဟာင္း တစ္ေနရာ၌ စိုက္ထူထားေသာ ကမၺည္း ေက်ာက္စာတုိင္ မွ]
၁၈၃၈ ခုႏွစ္တြင္ ျပင္းထန္ေသာ ငလ်င္ဒဏ္ေၾကာင့္ ပ်က္စီးခဲ့ရေသာ္လည္း နန္းမေတာ္ မယ္ႏု၏ သမီးျဖစ္ေသာ မင္းတုန္းမင္းႀကီး၏ မိဖုရားလည္းျဖစ္ေသာ ဆင္ျဖဴမရွင္ မိဖုရားက ျပန္လည္ျပင္ဆင္ခဲ့ပါသည္။
နန္းမေတာ္ မယ္နု ေဆာက္လုပ္ လွူဒါန္းခဲ့ေသာ မဟာေအာင္ေျပဘုံစံေက်ာင္းေခၚ မယ္နုအုတ္ေက်ာင္း သည္ ေဇတ၀န္ေဆာင္နွင့္ ျပသာဒ္ေဆာင္ပါ၀င္ေသာ သစ္သား ဘုန္းေတာ္ႀကီးေက်ာင္းႏွင့္ သ႑ာန္တူေအာင္ တည္ေဆာက္ထားၿပီး လက္ရာေျမာက္ေသာ ကုန္းေဘာင္ ေခတ္ေႏွာင္းပိုင္း ပန္းရံ ပန္းပု ပန္းတေမာ့ စေသာ ျမန္မာ့ ဗိသုကာ လက္ရာမ်ားျဖင့္ ထင္ ရွားလွသည္။
အင္းဝ သမိုင္း
………………………………
အင္း၀ၿမိဳ႕ေဟာင္းသည္ ေအဒီ 1364 မွ 1840 အထိ နွစ္ေပါင္း ( ၄၀၀ ) ခန္႔
၄ ႀကိမ္တုိင္တိုင္ မင္းေနျပည္ ျဖစ္ခဲ့ေသာ ၿမိဳ႕ေတာ္ေဟာင္း တစ္ခုျဖစ္သည္။
ၿဗိတိသ်ွတို႔ တိုက္ခိုက္ သိမ္းယူျခင္း မျပဳမီက ျမန္မာႏိုင္ငံကို ျပည္ပက Ava အင္း၀ ဟုသာ ေခၚေ၀ၚသုံးစြဲခဲ့ၾကသည္။
၁၃၆၄ ခုႏွစ္ ရွမ္းလူမ်ိဳးတုိ႔ တုိက္ခိုက္မႈေၾကာင့္ စစ္ကိုင္းေနျပည္ေတာ္ ပ်က္စီးသြားေသာအခါ သတိုးမင္းဖ်ား ( ၁၃၆၄ - ၁၃၆၈ ) က အင္း၀တြင္ မင္းေနျပည္ေတာ္ တည္ေထာင္ကာ ၿမိဳ႕ေတာ္ကုိ ရတနာပူရ ဟု သမုတ္ခဲ့သည္။
၁၅၂၇ ခုႏွစ္ ေရႊနန္းေၾကာ့ရွင္ ( ၁၅၀၂- ၁၅၂၇ ) ကို ရွမ္းသိုဟန္ဘြားက လုပ္ႀကံခဲ့သည္မွ စ၍ အင္း၀ကုိ ရွမ္းမင္းတုိ႔ အုပ္စိုးခဲ့ၾကသည္။
၁၅၅၅ တြင္ ဟံသာ၀တီ ဆင္ျဖဴမ်ားရွင္ ( ၁၅၅၁- ၈၁ ) က အင္း၀ကို တိုက္ခိုက္ ေအာင္ျမင္ၿပီး အင္း၀တြင္ ဘုရင္ခံထား အုပ္ခ်ဳပ္ေစခဲ့ျပန္သည္။
၁၅၉၃ တြင္ အင္း၀ဘုရင္ခံ မင္းရဲေက်ာ္စြာဟံသာ၀တီ သို႔ စုန္ရာတြင္ ၿမိဳ႔အျဖစ္မွ ရပ္စဲခဲ့သည္။
၁၅၉၉ တြင္ ဟံသာ၀တီ ဆင္ျဖဴမ်ားရွင္၏ သားေတာ္တစ္ပါးျဖစ္ေသာ ေညာင္ရမ္းမင္းသား ( ၁၅၉၉ - ၁၆၀၅ ) အင္း၀ေနျပည္ေတာ္ကုိ ျပန္လည္တည္ေထာင္ခဲ့သည္။ ၿမိဳ႕ေတာ္ေဟာင္းကို အေရွ႕ အေနာက္ႏွင့္ ေတာင္အရပ္တုိ႔သို႔ တုိးခ်ဲ႕ခဲ့သည္။ ရတနာပူရ အမည္ကို ဖ်က္ကာ ေရႊ၀ၿမိဳ႕ႀကီးဟု သမုတ္ခဲ့ျပန္သည္။
၁၇၅၂ ခုနွစ္တြင္ မြန္တို႔က အင္း၀ကို တိုက္ခိုက္ ေအာင္ျမင္သိမ္းပိုက္ျပန္သည္။
ကုန္းေဘာင္မင္းဆက္မွ တတိယမင္းဆက္ျဖစ္ေသာ ဆင္ျဖဴရွင္ ေျမဒူးမင္း ( ၁၇၆၃- ၁၇၇၆ ) က ၁၇၆၅ တြင္ ရတနာပူရ ( အင္း၀ ) မင္းေနျပည္ေတာ္အသစ္ကုိ တတိယအႀကိမ္ တည္ခဲ့ျပန္သည္။
ဘိုးေတာ္ဘုရား ( ၁၇၈၂- ၁၈၁၉ ) နန္းတက္ၿပီး ၁၇၈၃ တြင္ အမရပူရ ေနျပည္ေတာ္သစ္ကုိ တည္ေထာင္ခဲ့ရာ အင္း၀ေနျပည္ေတာ္ ပ်က္သုဥ္းခဲ့ရျပန္သည္။
ဘုိးေတာ္ဘုရားကို ဆက္ခံသူ ဘႀကီးေတာ္ ( ၁၈၁၉-၁၈၃၇ ) က ၁၈၂၁ ခုႏွစ္တြင္ အင္း၀သို႔ မင္းေနျပ ည္ေတာ္ ျပန္လည္ေျပာင္းေရႊ႕ခဲ့သည္။
သာယာ၀တီမင္း ( ၁၈၃၇- ၁၈၄၆ ) က ၁၈၄၀ ခုႏွစ္တြင္ အမရပူရ သို႔ ေနျပည္ေတာ္ ေျပာင္းေရႊ႕သည္မွ စ၍ အင္း၀ၿမိဳ႕ေဟာင္းသည္ အၿပီးတိုင္ ေနျပည္ေတာ္အျဖစ္မွ ရပ္စဲခဲ့သည္။
သတိုးမင္းဖ်ား၊ ေညာင္ရမ္းမင္းသား၊ ဆင္ျဖဴရွင္ေျမဒူးမင္း၊ ဘႀကီးေတာ္ မင္းတို႔သည္ အင္း၀ကုိ ျပန္လည္တည္ ေထာင္ေသာ ရွင္ဘုရင္မ်ား ျဖစ္ၾကသည္…
[အင္း၀ၿမိဳ႕ေဟာင္း တစ္ေနရာ၌ စိုက္ထူထားေသာ ကမၺည္း ေက်ာက္စာတုိင္ မွ]
No comments:
Post a Comment